Daliśmy dzieciom do rąk granaty bojowe. Teraz chcemy ich ratować instrukcjami obsługi?

 

 

Kilka dni temu napisałem felieton pośrednio dotyczący hejtu, a bezpośrednio sprawy ograniczenia dostępu dzieci do platform społecznościowych.

Spotkał się z niewielkim zainteresowaniem czytelników, prawie dziesięciokrotnie mniejszym od felietonu o wykluczeniu komunikacyjnym Mielca.

 

Przewidywałem, że wielu ludzi nie rozumie problemu, innym sprawa jest obojętna lub wręcz są za, „bo dzieci nie miałyby co z sobą zrobić i zawracałyby głowy dorosłym”, a tak to mają Internet.

 

Oczywiście odezwało się parę osób, którym sprawa zarówno hejtu jak i dostępu dzieci do Internetu jest nieobojętna. Nie było wśród nich nikogo z władz. Też mnie to nie za bardzo zaskakuje. W końcu  władza dość namiętnie korzysta z Internetu, by wypromować siebie i swoje dokonania. Więc może chce, by dzieci ją oglądały na smart fonach? Czy tak, szanowna władzo?

 

Akurat moja odpowiedź na list od Prezydenta Leyko zbiegła się z wielce reklamowaną przez mieleckie media, szczególnie Korso,  i (niektóre) mieleckie siły polityczne, z udziałem kulturalnych instytucji miejskich, akcją dzieci (i nauczycieli) jednej z mieleckich szkół, zatytułowanej #niehejtuję. Ładnie ubrane na pomarańczowy (od niedawna trumpowy) kolor dzieciaki, z filmem pokazującym całe zło hejtu, wzruszały. Jak to dzieci.

 

Poczytałem o tej akcji, słusznej i potrzebnej, ale niewiele załatwiającej realnie, i takie mi przyszły do głowy myśli.

Pomyślałem, że ta pomarańczowa akcja uczniów to rozpaczliwa próba, zainicjowana zapewne przez dorosłych, mająca z jednej strony uświadomić dzieci , że hejt to zło, ale z drugiej strony ma uspokoić sumienia dorosłych. No, staramy się, próbujemy, coś robimy. Więcej nawet, niż inni. Ale sprawy załatwić do końca nie możemy.

 

Dobrze, że się staracie Państwo, choć rzeczywiście do końca załatwić sprawy sami nie możecie.

 

Bo sytuacja wygląda tak, że daliśmy dzieciom do rąk granaty bojowe, nie znając ich przeznaczenia i siły rażenia, a teraz w panice dajemy im do rąk instrukcje obsługi, wierząc, że są na tyle mądre i że nie zabiją siebie i innych.

 

Bo hejt zabija. Na różne sposoby. Ale nie tylko hejt. Także Internet zabija. Zabijają media społecznościowe. Zabijają, kaleczą psychikę dziecka, ale także degradują fizycznie jego mózg. On naprawdę gorzej się rozwija i dziecko w przyszłości jest mniej sprawne intelektualnie.

 

Pewnie taka akcja jest jakimś wyjściem awaryjne, ratunkowym.

Ale prawda jest taka, i trzeba ją przyjąć niezależnie od  tego, że będzie bardzo droga i trudna w realizacji , że jedynym ratunkiem dla naszych dzieci jest odebranie im tych granatów bojowych. Czyli ograniczenie dostępu do mediów społecznościowych.

 

Pewnie jestem jak ten biblijny głos wołający na pustyni, którego nikt prawie nie słyszy. Próbowałem zainteresować sprawą Korso, ale chyba mam w nim takie same „tyły”, jak i w hej.mielec . Słowem, pustynia.

Ale Korso przynajmniej ma piękne nekrologi. Oby nie musiało ich zamieszczać w związku z hejtowaniem dzieci przez dzieci.

 

 

 

 

A dalej to już tylko (i znowu) mój felieton sprzed dwu dni, którego mało kto przeczytał. Może tym razem będzie lepiej?

 

Piątego lutego tego roku wystosowałem do Pana Prezydenta Swoła list, w którym podniosłem problem  uzależnienia dzieci od platform społecznościowych oraz konieczności podejmowania – przy braku uregulowań prawnych, sejmowych czy rządowych – jakiś działań zapobiegawczych i edukacyjnych przez organy samorządowe, mające w swym władztwie szkoły podstawowe.

 

Napisałem m.in.: „Chodzi mi oczywiście o sprawę wychowania dzieci przez BigTechy zamiast przez rodziców, szkołę, czy nawet, choć coraz mniej licznie, przez Kościół.

Statystyki są porażające. ¼ nastolatków spędza w dni robocze ponad 7 godzin w Internecie,

58% dzieci z przedziału 7 – 12 lat korzysta z Internetu, czyli prawdopodobnie wielka część z nich ma jakieś konta, w tym aż 800 tys. dzieci ma konto na Tik Toku. Prawie 60 % z nich doświadczyło różnych form internetowej przemocy seksualnej

O wpływie powyższego na stan umysłów naszych dzieci piszą fachowcy. Są katastrofalne”.

 

Tytuł mojego felietonu nie wynika z treści pisma do Pana Prezydenta, jako że ja jestem zwolennikiem działań radykalnych, a walka z hejtem, uświadamianie dzieciom i rodzicom jego szkodliwości, są bardzo, bardzo potrzebną - ale tak naprawdę nie załatwiającą niczego, albo bardzo mało - działalnością edukującą społeczeństwo.

 

Akurat 19 marca dzieci naszych szkół podstawowych (SzP nr 3 i inne) przeprowadziły akcję #niehejtuję. Uczniowie - na znak, że nie akceptują hejtu w swoim otoczeniu - ubrali się na pomarańczowo. Do akcji dołączyli m.in. nauczyciele i pracownicy placówki.

 

Doceniając tę działalność nie sposób nie zauważyć, że walka z hejtem, jakby nie była słuszna, ma wielki sens i konieczność  tylko wtedy, gdy dzieci mają w ręku smartfony, a w nich nieograniczony dostęp do mediów społecznościowych.

Gdyby dzieci szkół podstawowych nie miały dostępu do platform społecznościowych, jak to zrobiono choćby w Australii i jak to się już robi w innych krajach, natężenie walki z hejtem w Internecie zapewne zmalałoby wielokrotnie, choć zapewne nie zniknęłoby wcale.

Może np. przeniosłaby się do hejtu w relacjach człowiek - człowiek, czyli tzw. plotek szeptanych.

 

Mój list do Pana Prezydenta postulował to, co władze miasta rzeczywiście robią – edukacja, edukacja, edukacja. Tak wynika z odpowiedzi na mój list, którą otrzymałem od Pana Prezydenta Leyko.

Pan Prezydent wskazywał w piśmie na przykłady takich działań, jak choćby udział pedagogów i psychologów szkolnych w konferencjach profilaktycznych dotyczących zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, dyrektorów i wicedyrektorów szkół w Kongresach Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej w temacie „Ochrona dzieci i młodzieży w cyfrowym świecie” czy „szacunek i odporność społeczna – edukacja wobec hej tu, AI i wyzwań przyszłości”.

Jako przykład kompleksowych szkoleń i warsztatów dla wszystkich grup społeczności szkolnej były organizowane w ostatnim czasie w kilku szkołach działania Fundacji HejtOFF.

 

Chwała władzom za te działania. Oglądnąłem sobie materiały Fundacji HejtOFF i onee tylko potwierdziły mój wniosek przedstawiony powyżej: uczą jak walczyć z hejtem.

I tyle. I fajnie. Tyle tylko, że nie są to sposoby na ograniczanie uzależnienia od Internetu, od mediów społecznościowych, które u dzieci wprost degraduje trwale mózgi. Tłumaczy, że hejt jest be, że szkodzi, że prowadzi do samobójstw. No i dobrze.

Tylko że to nie spowoduje, że dziecko, trzymając w ręku telefon, nie skusi się, by komuś ze znajomych dokopać, na kogoś napluć, zmieszać z błotem etc.

 

Od czasu napisania mojego listu do Pana Prezydenta zmieniło się to, że – odsądzana od czci i wiary, choćby za wychowanie zdrowotne – pani minister Nowacka wprowadza zakaz korzystania z telefonów w szkołach podstawowych. To fajnie. Ale to nie załatwia najważniejszej sprawy. Konieczny jest prawny zakaz korzystania z platform społecznościowych przez dzieci szkół podstawowych i stworznie przepisów do egzekucji tego zakazu.

Wiadomo, że takie prace w Sejmie trwają i podobno jest konsensus obu stron politycznego frontu. Zobaczymy, co się zdarzy. Oby nie było tak, że po uchwaleniu w Sejmie, zatwierdzeniu w Senaciee, pan ambasador Rose obieca Prezydentowi Nawrockiemu, że oni takie algorytmy stworzą, że będą chronić polskie dzieci i żeby ustawy nie podpisał.

Mam nadzieję, że tak się nie stanie, aleje nie wykluczam tego.

 

Ale jeśli się stanie, to dopiero rozpocznie się wielka praca naszych szkół, ich kadry pedagogicznej, naszych prezydentów, burmistrzów, ale i rodziców, by jakoś zmienić życie dzieci oderwanych od smart fonów, by je wypełnić nową treścią, może książkami, może spotkaniami w realu, może wspólnymi, organizowanymi imprezami, by nie zgłupiały bez Internetu do końca, nie pobłądziły w tym świecie, gdzie dla wielu z nich drogowskazami byli patoinfluenserzy, gdzie mogły rozwijać swoją seksualność na bez problemu osiągalnym portalu pornhub czy w rozmowach z groomingami, zamiast na wyklinanej lekcji wychowania zdrowotnego.

 

Wierzę, że panowie Prezydenci, dyrektorzy szkół dostaną taką okazję, by się wykazać przed rodzicami, ze dają radę problemowi. Ale także, ze uświadomią rodzicom, że eteż muszą uczestniczyć w tym procesie. Z zaangażowaniem większym, niż kadra ucząca.

No bo są rodzicami.

 

Ps. Ze względu na niechęć do pisania rozwlekle, a dzisiaj ludzie nie lubią dużo czytać, wszystkich, którzy są ciekawi makabrycznych zagrożeń płynących z uzależnienia dzieci od mediów społecznościowych polecam Raport Klubu Jagielońskiego w tej sprawie. Poniżej adres do tego raportu, a jeszcze niżej kilka wyjątków z jego wstępu. Raport jest długi, ma ok. 90 stron.

 

https://klubjagiellonski.pl/wp-content/uploads/2025/05/zatrzymac-smartwice-raport-klub-jagiellonski-2025.pdf

 

5. Od około 2010 r. obserwuje się systematyczny spadek dobrostanu psychicznego wśród młodszych pokoleń. Wcześniej wzorce zdrowia psychicznego były różne w zależności od

regionu. Jednak od 15 lat sytuacja ulega zmianie globalnie, a młodsze pokolenia zaczęły doświadczać coraz większych problemów psychicznych. Ten spadek dobrostanu zbiegł się

z upowszechnieniem smartfonów i Internetu.

6. Wzrost liczby odnotowywanych przypadków problemów takich jak depresja, stany lękowe, samotność, samookaleczenia czy samobójstwa zdaniem wielu autorów nie wynika jedynie

z większej świadomości społecznej zjawisk ani redukcji stygmatyzacji problemów zdrowia psychicznego, ale świadczy po prostu o większej liczbie zachorowań. Wskazuje się, że

jednym z głównych katalizatorów tego kryzysu jest korzystanie ze smartfonów, w tym w szczególności z mediów społecznościowych.

 

10. Jednym z najbardziej znaczących efektów późniejszego posiadania pierwszego smartfonu jest zmniejszenie liczby myśli i intencji samobójczych. U kobiet, które otrzymały swój pierwszy smartfon w wieku 6 lat, średnia intensywność tych myśli wynosiła 5,8 w dziewięciopunktowej skali (gdzie wyższe wartości oznaczają większy wpływ na zdolność do funkcjonowania).

W przypadku kobiet, które dostały smartfon w wieku 18 lat, wartość ta spadała do 3,6

 

22. Co czwarty polski nastolatek ma od pięciu do ośmiu kont na portalach i platformach społecznościowych, a o 36% posiada nawet więcej niż osiem takich kont.

  

Ps2. Podkarpacie jest na pierwszym miejscu Polsce gdy chodzi o uzależnienie od Internetu dzieci klas szóstych i młodzieży szkół średnich. (na takiej grupie ktoś robił badania)

 

 Ps3. O małej skuteczności apeli o ograniczenie hejtu może chyba świadczyć apel, jaki hej.mielec zamieściło na swojej stronie w roku 2019. Czy miał on jakiś wpływ na czytelników portalu? Wątpię. Choć fakty zna pan redaktor naczelny, który także włączył się w akcję dzieci ze SzP nr 3 przeciwko hejtowi

 

 

 

 

 

Z Panem Prezydentem Mielca o hejcie i beznadziejnej z nim walce.

 

 

Piątego lutego tego roku wystosowałem do Pana Prezydenta Swoła list, w którym podniosłem problem  uzależnienia dzieci od platform społecznościowych oraz konieczności podejmowania – przy braku uregulowań prawnych, sejmowych czy rządowych – jakiś działań zapobiegawczych i edukacyjnych przez organy samorządowe, mające w swym władztwie szkoły podstawowe.

 

Napisałem m.in.: „Chodzi mi oczywiście o sprawę wychowania dzieci przez BigTechy zamiast przez rodziców, szkołę, czy nawet, choć coraz mniej licznie, przez Kościół.

Statystyki są porażające. ¼ nastolatków spędza w dni robocze ponad 7 godzin w Internecie,

58% dzieci z przedziału 7 – 12 lat korzysta z Internetu, czyli prawdopodobnie wielka część z nich ma jakieś konta, w tym aż 800 tys. dzieci ma konto na Tik Toku. Prawie 60 % z nich doświadczyło różnych form internetowej przemocy seksualnej

O wpływie powyższego na stan umysłów naszych dzieci piszą fachowcy. Są katastrofalne”.

 

Tytuł mojego felietonu nie wynika z treści pisma do Pana Prezydenta, jako że ja jestem zwolennikiem działań radykalnych, a walka z hejtem, uświadamianie dzieciom i rodzicom jego szkodliwości, są bardzo, bardzo potrzebną - ale tak naprawdę nie załatwiającą niczego, albo bardzo mało - działalnością edukującą społeczeństwo.

 

Akurat 19 marca dzieci naszych szkół podstawowych (SzP nr 3 i inne) przeprowadziły akcję #niehejtuję. Uczniowie - na znak, że nie akceptują hejtu w swoim otoczeniu - ubrali się na pomarańczowo. Do akcji dołączyli m.in. nauczyciele i pracownicy placówki.

 

Doceniając tę działalność nie sposób nie zauważyć, że walka z hejtem, jakby nie była słuszna, ma wielki sens i konieczność  tylko wtedy, gdy dzieci mają w ręku smartfony, a w nich nieograniczony dostęp do mediów społecznościowych.

Gdyby dzieci szkół podstawowych nie miały dostępu do platform społecznościowych, jak to zrobiono choćby w Australii i jak to się już robi w innych krajach, natężenie walki z hejtem w Internecie zapewne zmalałoby wielokrotnie, choć zapewne nie zniknęłoby wcale.

Może np. przeniosłaby się do hejtu w relacjach człowiek - człowiek, czyli tzw. plotek szeptanych.

 

Mój list do Pana Prezydenta postulował to, co władze miasta rzeczywiście robią – edukacja, edukacja, edukacja. Tak wynika z odpowiedzi na mój list, którą otrzymałem od Pana Prezydenta Leyko.

Pan Prezydent wskazywał w piśmie na przykłady takich działań, jak choćby udział pedagogów i psychologów szkolnych w konferencjach profilaktycznych dotyczących zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, dyrektorów i wicedyrektorów szkół w Kongresach Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej w temacie „Ochrona dzieci i młodzieży w cyfrowym świecie” czy „szacunek i odporność społeczna – edukacja wobec hej tu, AI i wyzwań przyszłości”.

Jako przykład kompleksowych szkoleń i warsztatów dla wszystkich grup społeczności szkolnej były organizowane w ostatnim czasie w kilku szkołach działania Fundacji HejtOFF.

 

Chwała władzom za te działania. Oglądnąłem sobie materiały Fundacji HejtOFF i onee tylko potwierdziły mój wniosek przedstawiony powyżej: uczą jak walczyć z hejtem.

I tyle. I fajnie. Tyle tylko, że nie są to sposoby na ograniczanie uzależnienia od Internetu, od mediów społecznościowych, które u dzieci wprost degraduje trwale mózgi. Tłumaczy, że hejt jest be, że szkodzi, że prowadzi do samobójstw. No i dobrze.

Tylko że to nie spowoduje, że dziecko, trzymając w ręku telefon, nie skusi się, by komuś ze znajomych dokopać, na kogoś napluć, zmieszać z błotem etc.

 

Od czasu napisania mojego listu do Pana Prezydenta zmieniło się to, że – odsądzana od czci i wiary, choćby za wychowanie zdrowotne – pani minister Nowacka wprowadza zakaz korzystania z telefonów w szkołach podstawowych. To fajnie. Ale to nie załatwia najważniejszej sprawy. Konieczny jest prawny zakaz korzystania z platform społecznościowych przez dzieci szkół podstawowych i stworznie przepisów do egzekucji tego zakazu.

Wiadomo, że takie prace w Sejmie trwają i podobno jest konsensus obu stron politycznego frontu. Zobaczymy, co się zdarzy. Oby nie było tak, że po uchwaleniu w Sejmie, zatwierdzeniu w Senaciee, pan ambasador Rose obieca Prezydentowi Nawrockiemu, że oni takie algorytmy stworzą, że będą chronić polskie dzieci i żeby ustawy nie podpisał.

Mam nadzieję, że tak się nie stanie, aleje nie wykluczam tego.

 

Ale jeśli się stanie, to dopiero rozpocznie się wielka praca naszych szkół, ich kadry pedagogicznej, naszych prezydentów, burmistrzów, ale i rodziców, by jakoś zmienić życie dzieci oderwanych od smart fonów, by je wypełnić nową treścią, może książkami, może spotkaniami w realu, może wspólnymi, organizowanymi imprezami, by nie zgłupiały bez Internetu do końca, nie pobłądziły w tym świecie, gdzie dla wielu z nich drogowskazami byli patoinfluenserzy, gdzie mogły rozwijać swoją seksualność na bez problemu osiągalnym portalu pornhub czy w rozmowach z groomingami, zamiast na wyklinanej lekcji wychowania zdrowotnego.

 

Wierzę, że panowie Prezydenci, dyrektorzy szkół dostaną taką okazję, by się wykazać przed rodzicami, ze dają radę problemowi. Ale także, ze uświadomią rodzicom, że eteż muszą uczestniczyć w tym procesie. Z zaangażowaniem większym, niż kadra ucząca.

No bo są rodzicami.

 

Ps. Ze względu na niechęć do pisania rozwlekle, a dzisiaj ludzie nie lubią dużo czytać, wszystkich, którzy są ciekawi makabrycznych zagrożeń płynących z uzależnienia dzieci od mediów społecznościowych polecam Raport Klubu Jagielońskiego w tej sprawie. Poniżej adres do tego raportu, a jeszcze niżej kilka wyjątków z jego wstępu. Raport jest długi, ma ok. 90 stron.

 

https://klubjagiellonski.pl/wp-content/uploads/2025/05/zatrzymac-smartwice-raport-klub-jagiellonski-2025.pdf

 

5. Od około 2010 r. obserwuje się systematyczny spadek dobrostanu psychicznego wśród młodszych pokoleń. Wcześniej wzorce zdrowia psychicznego były różne w zależności od

regionu. Jednak od 15 lat sytuacja ulega zmianie globalnie, a młodsze pokolenia zaczęły doświadczać coraz większych problemów psychicznych. Ten spadek dobrostanu zbiegł się

z upowszechnieniem smartfonów i Internetu.

6. Wzrost liczby odnotowywanych przypadków problemów takich jak depresja, stany lękowe, samotność, samookaleczenia czy samobójstwa zdaniem wielu autorów nie wynika jedynie

z większej świadomości społecznej zjawisk ani redukcji stygmatyzacji problemów zdrowia psychicznego, ale świadczy po prostu o większej liczbie zachorowań. Wskazuje się, że

jednym z głównych katalizatorów tego kryzysu jest korzystanie ze smartfonów, w tym w szczególności z mediów społecznościowych.

 

10. Jednym z najbardziej znaczących efektów późniejszego posiadania pierwszego smartfonu jest zmniejszenie liczby myśli i intencji samobójczych. U kobiet, które otrzymały swój pierwszy smartfon w wieku 6 lat, średnia intensywność tych myśli wynosiła 5,8 w dziewięciopunktowej skali (gdzie wyższe wartości oznaczają większy wpływ na zdolność do funkcjonowania).

W przypadku kobiet, które dostały smartfon w wieku 18 lat, wartość ta spadała do 3,6

 

22. Co czwarty polski nastolatek ma od pięciu do ośmiu kont na portalach i platformach społecznościowych, a o 36% posiada nawet więcej niż osiem takich kont.

  

Ps2. Podkarpacie jest na pierwszym miejscu Polsce gdy chodzi o uzależnienie od Internetu dzieci klas szóstych i młodzieży szkół średnich. (na takiej grupie ktoś robił badania)

 

 Ps3. O małej skuteczności apeli o ograniczenie hejtu może chyba świadczyć apel, jaki hej.mielec zamieściło na swojej stronie w roku 2019. Czy miał on jakiś wpływ na czytelników portalu? Wątpię. Choć fakty zna pan redaktor naczelny, który także włączył się w akcję dzieci ze SzP nr 3 przeciwko hejtowi

 

 ps4 zdjęcie ze strony https://www.edziecko.pl/starsze_dziecko/7,79350,24789763,grooming-patostreamy-i-spolka-na-co-narazone-sa-dzieci-w.html

 

Mielec na zawsze w czarnej d..ziurze komunikacyjnej? Czyli o Mielcu, mieście za lasem

 

Za sprawą Pana Starosty Kazimierza Gacka, który rozpoczął na Facebooku dyskusję o możliwościach kolejowego skomunikowania Mielca  z resztą świata (ale głównie z Kielcami), pojawił się – co chyba oczywiste – wątek komunikacji samochodowej i związanych z tą sprawą kwestii infrastruktury drogowej.
Do dyskusji internetowo - kolejowej włączył się także w innym wątku pan radny Przybyło, reklamujący połączenie kolejowe do Rzeszowa przez Kolbuszową, co prawda nie istniejące, ale przecież, cóż za problem, można je wybudować.

Pisze on: linia kolejowa Mielec – Kolbuszowa – Rzeszów to nie fanaberia. To konieczność rozwojowa regionu. Podkarpacie potrzebuje odważnych decyzji infrastrukturalnych, a nie ciągłego omijania największego miasta północy województwa.

 

Zgoda, tylko dlaczego, w ramach tych odważnych inwestycji infrastrukturalnych, nie wybudować do Rzeszowa drogi  - powiedzmy – szybszego ruchu (by nie wpaść w nomenklaturę drogowców. Wszak do Kolbuszowej z Rzeszowa będzie prowadzona  nowa trasa drogi krajowej 9, a sądząc po rozjeździe autostradowym A4, z którego będzie startowała, będzie ona budowana w formacie drogi GP, czyli dwujezdniowej. No więc jaki problem dodać podobnej klasy łącznik z Mielca do Kolbuszowej.

Zamiast debatować nad dwujezdniową drogą do Dębicy, która rzeczywiście niewiele nam pomoże.

 

Choć ja tak naprawdę nie o połączeniach do Rzeszowa chciałem pisać, ale o połączeniach Mielca ze światem. Ba zostaliśmy, nasze miasto i my, zupełnie na uboczu.

Jak skończą się budowa S19, to już wszystkie większe miasta Podkarpacia będą miały dostęp do szybkich dróg. Wszystkie z wyjątkiem Mielca i takich  maluchów jak Lesko, Sanok, Jasło Lubaczów. Czy sytuację poprawi budowa torów kolejowych do Staszowa i Kolbuszowej? Wybaczcie Państwo, ale to jakiś żart. Nawet jak ze Staszowa pojedziemy kiedyś do Kielc, a potem nawet do CPK.

 

Nie jestem przeciwko kolei, choć nie podróżuję. Ale jak powiedział jeden z dyskutujących, połączenia kolejowe mogą jedynie być uzupełnieniem połączeń drogowych. I ja się z nim w pełni zgadzam. Bo przecież nie trzeba nikomu tłumaczyć, że kolej wiezie nas tam gdzie ona chce, czyli do stacji/miejscowości przy niej położonych. Czasami to wystarcza, najczęściej jednak nie. Bo tak od stacji kolejowej, jak i węzła autostradowego, często trzeba dojechać gdzieś dalej, czy to do małego miasta położonego z dala od głównego szlaku kolejowego, czy ze stacji kolejowej tego miasta, zakładając, że ona jest, do miejscowości pod miastem.

I wtedy zawsze wygra samochód.

Jakże często wygoda podróżowania koleją przegrywa z faktem, że jednak potem znowu trzeba szukać samochodu. A żeby nie szukać, jedzie się swoim.

 

Ja kiedyś podróżowałem bardzo wiele. Po bardzo wtedy gównianych drogach. Trasę Mielec Warszawa pokonałem w latach 1995 do 2015 pewnie z tysiące razy. Nie licząc podróży w inne miejsca.

 

Droga Mielec Tarnobrzeg, jak zaczynałem nią jeździć do pracy w Tarnobrzegu w roku 1997, była jeszcze drogą krajową. Tak. Była to droga krajowa. Rok później przestała być krajowa, stała się wojewódzka. A wtedy zaczynali do Mielca zjeżdżać inwestorzy z całego świata. Także od strony Warszawy. I ta droga, którą zdegradowano z krajowej na wojewódzką ( a nie pamiętam, by ktoś walczył z tą decyzją) była w tak koszmarnym stanie technicznym, że trzeba było slalomować pomiędzy głębokimi dziurami. Gdy na początku XXI wieku solidnie ją wyremontowano, bo raczej nie zmodernizowano, stała się w miarę dobrą drogą do ówczesnego podróżowania.

Ale czas ma to do siebie, ze zniszczy każdą drogę. Poza tym przez ostatnie 30 lat ruch samochodowy zwiększył się pewnie dziesięciokrotnie.

A droga pozostała ta sama, tylko w znacznie gorszym dzisiaj stanie technicznym. Mogliśmy tylko patrzeć, jak do innych miast buduje się drogi szybkiego ruchu, nie tylko autostrady, ale zwyczajne krajówki.

Te krajówki, z których jedna kiedyś szła przez Mielec i nikt jej nie obronił. Może dlatego, że nie wyobrażał sobie, że kiedyś, za 20 lat, zwykła krajówka będzie wyglądała jak wtedy niemiecka autostrada.

A tak teraz jest. To każdy widzi.

Inne miasta COP – u, jak Stalowa Wola, Ostrowiec Świętokrzyski, Starachowice, miały wiece ej szczęścia. W nich krajówek nie zlikwidowano z końcem ubiegłego wieku. I dzisiaj pomiędzy S9 w Skarżysku Kamiennej a Starachowicami (a w przyszłości także Ostrowcem) budowana jest nowa krajówka nr 42 w formacie GP, czyli dwujezdniowej trasy szybkiego ruchu. Stalowa Wola jest świetnie skomunikowana, bo obok ma S19, więc i Rzeszów, i Warszawa są łatwo osiągalne, a teraz rozbudowuje się krajówka S74 do Kielc. Żyć nie umierać.

 

A Mielec, jak ta sierota, został na uboczu. Ale mamy za to las. Fakt, nie żadna Puszcza, bo tę już dawno zniszczono, zamieniono na las przemysłowy, ale las. I możemy sobie wyjść do lasu, pooddychać świeżym powietrzem.

Jak to w mieście za lasem.

 

Ps. Zamieszczam w felietonie zdjęcia obwodnicy Opatowa i nowobudowanej S42 pomiędzy Starachowicami i Skarżyskiem.

A my dyskutujemy, czy drogą w formacie G, czyli jednojezdniową, połączyć Mielec z Dębicą. No i czy wy budować tor kolejowy do Kolbuszowej.

Powodzenia.

 

I nie będę próbował rozstrzygnąć, kto winien tego stanu rzeczy. Pewnie wszyscyśmy winni po trochu. Bo nie mieliśmy wyobraźni tego, co może nastąpić. A może rzeczywiście były próby i nic się nie dało zrobić.

 

Ostatnim, który miał wizję połączenia za światem, był prezydent Daniel Kozdęba. Wtedy się z tego śmiałem, mówiąc, że palcem po mapie podróżuje się łatwo. Ale może to on miał rację, gdy myślał o krajówce gdzieś tam do S7, chyba - jeśli dobrze pamiętam - pomiędzy Kiecami a Skarżyskiem?

Bo teraz już wizjonerów nie ma. I nikt nie zaproponuje budowy drogi S9 z Rzeszowa przez Mielec do Nagnajowa. A szkoda. Wielka szkoda.

Bo czasem przychodzi czas nawet na szalone pomysły.

 

 

 Ps2 Dodaję do felietonu komentarz, który pod nim zamieścił jeden z czytelników. Dużo wyjaśnia ten komentarz w kwestii dalekowzrocznych działań prezydenta Kozdęby. Wielki szacunek dla niego.

 

 I podziękowanie dla Pana Witolda Grywki za komentarz przypominający sprawę:

Kwestia była wałkowana 16 lat temu. Mielecka klasa polityczna nie dopilnowała tego tematu. Udało się ugrać remont torów, most w Połańcu, ring obwodnicowy wokół Mielca. Ale na S9/S74 zabrakło sił. Cytat z 2010 roku: "Do Ministra Infrastruktury ma trafić petycja o ujęcie w planach Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad drogi ekspresowej Rzeszów - Warszawa. - Na Podkarpaciu droga biegłaby od Rzeszowa przez okolice Kolbuszowej, powiat mielecki, gdzie przekroczyłaby Wisłę. Stamtąd pobiegnie aż do Radomia, gdzie włączy się do drogi ekspresowej S7 do Warszawy. Droga byłaby istotnym uzupełnieniem w ruchu na północ i do centrum kraju obok biegnącej do Lublina drogi S19 – wyjaśnia Daniel Kozdęba, inicjator akcji. W akcję włączają się samorządowcy. Radni miejscy z Radomia już przyjęli uchwałę, która wspiera działania zmierzające do budowy trasy S9. Sprawą zainteresował się także Tadeusz Ferenc, prezydent Rzeszowa, który planuje specjalną konferencję na ten temat". Było, było... 

https://hej.mielec.pl/pl/11_wiadomosci/9036_rada-miejska-i-powiatowa-w-mielcu-przyjma-uchwale-dotyczaca-s9.html

 

 

 

Recenzja (będąca prologiem) zbioru wierszy „Summa…”, autorstwa Ryszarda Mścisza

 

Boski ruch i szczęścia zatrzymanie

 

Za sprawą Boskiej tajemnicy, którą asymilujemy w swoim życiu (i poprzez nie), w pulsie bliskich serc, objęciach czułej pamięci i nawet w cieniu kresu życia dojrzewa szczęście, które trzeba łowić, pielęgnować, umieć przeżyć. W bogatym zbiorze poezji Andrzeja Talarka Summa… osiąga ono wymiar dostępnego ludzkiego doświadczenia oraz głębię filozoficznego oglądu rzeczy i wnikania w siebie, które prowadzi do tej dostępnej człowiekowi samowiedzy. W wierszu Wszystko jest tak jak ma być te próby szukania istoty, jądra egzystencji prowadzą do konstatacji: „Wszystko było tak jak miało być/ i wszystko jest tak jak ma być/ bo inaczej nie byłbym szczęśliwy”. Jej zwerbalizowanie wymaga wszakże lat życiowych doświadczeń, faustycznej wręcz życiowej wędrówki i dojrzewania do prawdy („dopóki dąży, błądzi człowiek”), a także ciągłego zadawania pytań, które czasem niosą odpowiedzi, czasem zaś są wartością same w sobie: „Powracające pytania/ o sens i drogę/ na początku poszukujące/ na końcu retoryczne”.

Summa… Andrzeja Talarka to 86 wierszy, które podzielone są na 5 cykli: Żywioły, Czekając na życie, Moje codzienności, Wieś we mnie oraz W czasie i poza nim. Siłą rzeczy wybiórcze omówienie może jedynie dotknąć zarówno poetyckiego świata myśli, jak twórczej formy. Drogi do osiągnięcia stanu, który Leopold Staff określił „pogodny mądrym smutkiem”, są u Andrzeja Talarka różne. Miłość do bliskich (żony, dzieci, wnuków), wiara

w Boga (wszakże często daleka od „wiary naiwnej”), radość twórcza, optymistyczna filozofia życia (choć nie w duchu Panglossa z Kandyda Woltera i zarazem Leibniza – „wszystko jest najlepsze na tym najlepszym ze światów”), zapewne także pewna konstrukcja psychiczna, która łączy się z wychowaniem, środowiskiem z lat dziecięcych.

Nieobce są Talarkowi odwołania i konotacje biblijne. Na przykład w wierszu Wrastanie wyraźny wydaje się przypowieściowy, mądrościowy charakter rozważań, język jest stylizowany na Biblię. Tajemna (dla człowieka) istota natury, jej doskonałość, Boska wielkość, „istność” i małość ludzkiej niewiedzy, ograniczoność myśli to wyznaczniki naszego osadzenia w świecie i ułomnego postrzegania, które wszakże rodzi w człowieku taką myśl: „dlaczego są pytaniem trawa malwa i drzewo/ trzcina wiatrem wygięta moje w niebo wrastanie”. Obrazowy i metaforyczny, wymowny obraz rodzenia się wiary – jak rodzenia się człowieka – odnajdziemy w utworze Wiara. Mamy tu pomruki, skowyt utajonej wiary i wymowne, wieloznaczne spotkanie z „zakamuflowanym” Chrystusem, który jest „jak z krzyża zdjęty”, nędzny i cierpiący, ale ożywia się wobec rozbudzania się wiary w człowieku, możliwości prowadzenia go ku niej. W tym i innych wierszach (jak choćby Uśmiech Boga) dochodzi do głosu różewiczowski dylemat, wymiar wiary – traconej i odzyskiwanej (jak w jego wierszach Cierń czy Bez).

Miłość do bliskich staje się u poety ostoją człowieczeństwa, wiary, a także owej pogody ducha, do której świadomie dąży. W pełnym uroku i pięknej metaforyki wierszu poświęconym żonie (Żona) kryją się myśli o wymiarze zarówno bardzo osobistym,

wręcz intymnym, jak i uniwersalnym: „Moja żona jest/ i nie ma ważniejszego zdania na tym świecie”; „W jej dłoniach mieszczą się nasze dzieci/ dom pies moje myśli dotyka ich łagodnie”. Podobnie wzruszające i mądre zarazem słowa dedykuje swojej matce, choć

– na zasadzie pewnego paradoksu – stwierdza, iż nie poświęcił jej takich poetyckich słów, na jakie by zasługiwała: „Nie napisałem dla Niej wiersza na miarę/ bo słowa były za małe aby opisać/ Jej wielkość”. Pod tym względem twórczej „sprawczości” matka jest niczym Bóg: „I tylko Bogu jeszcze/ nie napisałem słów na miarę”. Wiersze poświęcone dziadkom, synowi, wnukowi i te dedykowane Kasi, wnukom, Zosi, Marysi, Kazikowi, Heli, Ani, Radkowi mają

wiele intymnego ciepła, ale także owej empatii, chęci wczuwania się w ich uczucia, które niejednokrotnie prowadzi co patrzenia ich oczami, prowadzenia swoistego (wykreowanego) dialogu z nimi. W wierszu Pytanie taki dialog przynosi nader ciekawe przemyślenia. Podmiot mówiący zadaje dzieciom pytanie, dlaczego tak późno przyszły – wszak nie doczeka ich pięknych (dorosłych) chwil w życiu. One zaś odpowiadają, iż przyszły w jedynej możliwej,

najwłaściwszej chwili: „ta wąziutka szczelinka czasu/ otworzona przez Boga/ stworzyła nasze dłonie i oczy/ tworzy nasze myśli”.

Wnuki poety są w jakiejś mierze jego twórczymi muzami, stymulatorami poczynań w tym względzie. W autotematycznym wierszu Jaśminowo podmiot mówiący odkrywa w sobie – dzięki nim – prawdziwą twórczą wielkość, staje się wręcz czarodziejem czy stwórcą: „jestem bajkoopowiadacem/ zmyślaczem niestworzonego/ więc dla dzieci twórcą/ czymś na kształt czarodzieja/ albo nawet stwórcy”. Ma nawet władzę nad snami dzieci dzięki „umiejętności bajkowania świata”.

Ruch, wędrowanie (dosłownie i w sensie symbolicznym) to dla Andrzeja Talarka nader istotny atrybut poetyckiego świata. On pozwala dojrzewać, widzieć więcej i lepiej, smakować życie, wychodzić poza siebie i zaglądać w głąb siebie, dokonywać swoistej wiwisekcji. W wierszu Ruch pojawiają się wręcz elementy profetyzmu z tym związane – mowa jest o „wszechruchu” świata ludzi i zwierząt. Podkreśla także tę jego wartość utwór Na początku…, dedykowany Kazikowi. Robienie czegoś, aktywność przeciwstawione są negatywnemu brakowi działania: „jesteś  ucieleśnieniem ruchu (…) jesteś boski”.

Oczekiwanie na narodziny, na życie, a nawet na śmierć, stają się także ostoją egzystencji, źródłem duchowej harmonii. W Krokach, dedykowanych Radkowi, mamy wsłuchiwanie się w nieistniejące jeszcze jego kroki, potem ciszę i miękkość dotyku istnienia,

wreszcie „radość błękitną”. Życie w jego trwaniu, nieustanych początkach pokazuje poeta w dedykowanym Ani wierszu Kropeczka. Określa ją jako „dopełnienie wszystkiego/ co robiłem idąc/ w to miejsce mojego czasu”, finalnie zaś konstatuje: „Cała moja droga/ ma twoje zakończenie”. Ta cisza oczekiwania, intymna cisza bliskich serc, jest niczym wyciszenie, konsolacja, którą przynosi natura. Unifikacja, zespolenie z naturą, jakaś symbioza, wcielenie

się w nią ma miejsce w dedykowanym Kazikowi wierszu Cisza. Poeta odnajduje tu w sobie prawdziwą, wolną od cywilizacyjnego szumu mądrość, osnowę rzeczy: „W ciszy leśnej myślę szumem drzew/ śpiewem ptaków”; „słowa moich myśli zbyt małe/ by wpisać ciebie w szelest/ nadchodzący”.

Kreśląc zręby swojej osobowości w wierszu Wiem, kim jestem, poeta dokonuje swoistej autoprezentacji: podaje pewne dane osobowe, mówi o zainteresowaniach i konstrukcji psychicznej, wartościach, którymi żyje, pewności i niepewności, mieszance

spokoju i zwątpienia, która mu towarzyszy: „wątpię więc jestem/i boję się/ wątpię bo jestem/ człowiekiem małej wiary”. Szukając w sobie twórczej iskry Bożej, pierwocin osobowego i artystycznego „ja”, w wierszu Zawracam poeta stwierdza: „Słowa rodzi mi stajenka/ i pole aż po las dalekie/ a śmierć pośród pól/ je zbiera”. Mamy tu obraz tworzenia, rodzenia się słów lekkich jak ptaki budujące gniazda, „puchu słów”. Jednakże poeta mówi też, iż owa lekkość słów nie była mu dana od razu, nie pojawiła się naturalnie, samoistnie: „Jestem z gliny/ ulepiony ciężką chłopską dłonią/nie z prochu ziemi lekkiego Bożym tchnieniem”. Wymowność obrazu, procesu rozbudzania słów, źródeł inspiracji – wiary i życia, „twórczy” dualizm, kontrastowy obraz życia i śmierci obecne w tym wierszu stają się rękojmią osobowości poety. Poety, który potrafi wydobywać dla wnuków pogodne, ciepłe opowieści z wewnętrznej „chłodni” (wiersz Lodownia) i przeżywać oraz oddawać ekstatyczną radość z chwili, które jeszcze pozwala wykrzesać z siebie siły fizyczne, twórcze, duchowe: „Jestem szczęśliwy zdarzeniami/ z mozaiki zmagań z czasem” (Wciąż jestem).

„Chłopskość”, która została poecie zaszczepiona, ma jakiś archetypiczny wymiar, leży u podstaw jego osobowości, została unaoczniona, na swój sposób „zdefragmentowana” w cyklu wierszy Wieś we mnie, na który składają się między innymi wiersze: Płoty, Jaskółki, Kobyła, Psiak, Kopki, Zagony czy Pastuch. W Zagonach mamy cały sztafaż chłopskiego losu, pojawiają się także „refleksy” biblijne, które odzwierciedlają się w owej prostej księdze życia.

Dróżki, ścieżki, aleje, wertepy, ale też drogi o znaczeniu przenośnym, symbolicznym („to także słowo uczucie podanie ręki (…) początek i koniec rozmowy/ miłości/ początek i koniec/ z życiem pośrodku”) z wiersza Droga łączą się z uciekaniem „wzrokiem za wioskowy horyzont gdzie konie/ swobodne jak marzenie” (Słyszę tętent koni). Z drugiej strony mamy uosobienie porządku (wręcz wojskowego), piękno i spokój, senność znaczącą pracowite realia

jako istotę chłopskiej egzystencji (Kopki). W tym prostym świecie za pan brat z naturą, w którym psie „oczy są takie ludzkie/ jakbym widział oczy dziecka” (Psiak), a krowa epigonka” – „przeżuwa czas dawno miniony/ zielony śliną młodości” (Krowa polna), życie toczy się harmonijnie i bezpiecznie.

Wszakże płynie korytami, jakie wyznacza czas, poeta – jak wszyscy – mu podlega. W wierszu Moje wiosny wyznaje: „Przepływają przeze mnie kluczami ptaków/ wybudzane z odrętwienia zimy”, zaś w utworze Wino: „Chciałbym smakować życie jak wyborne wino”. Wciąż pragnie cieszyć się życiem, czerpać z jego zasobów, chociaż wiek ma swoje prawa i nie jest tak, jak było w młodych latach: „a jednak/ choć każdego ranka budzi mnie jakiś ból/ mniejszy lub większy/ przypominając o trwaniu/ o istnieniu/ to cierpiąc/ chcę istnieć i trwać/ bo to jest piękne” (wiersz Trwanie). Pragnienie życia musi obcować z wizją śmierci, myśleniem o niej, rodzeniem się pytań natury eschatologicznej. W wierszu Jeszcze tylko zapach końca podmiot mówiący formułuje pytanie retoryczne: „czy ujmę dłoń/ której ślubowałem na wieki”, zaś w Schodach, ujmujących metaforycznie różne etapy życia, stwierdza: „trudno pokonać ostatni stopień/ zatrwożenie wielkością przestrzeni/ zamyka się nieskończona za nami/ gdy idziemy pod rękę z cieniami doliny”.

Uroki życia w różnych jego odsłonach, które poezja Andrzeja Talarka oddaje, te, które wybiórczo odkryłem, wspierają barwne, sugestywne obrazy Natalii Talarek-Oswald i Tomasza Mrozowskiego. Recepcja poezji z tomu Summa… jest dzięki temu wzbogacona, poniekąd zwielokrotniona. To „kompendium” poetyckiego świata, jakie proponuje nam poeta, przyniesie każdemu czytelnikowi własne odkrycia, umożliwi swoje podejście do przybliżonych przeze mnie problemów i utworów, ale także odkrycie wielu innych, które w tym obszernym zbiorze się znalazły. Zachęcam wszystkich do zajrzenia do intrygującego poetyckiego świata Andrzeja Talarka, który deklaruje, iż „dostał więcej niż oczekiwał/ więc stara się zdążyć” (słowa z wiersza Przepisywane z testamentu).

Ryszard Mścisz

 

 

Kalesonowa

  

 

Jaskinia Studnisko 2013 rok - autor kubush

 

 Zmienia się nam język, zmienia się znaczenie pojęć. To co kiedyś było oczywistą oczywistością, dzisiaj zupełnie zostało zapomniane lub funkcjonuje co najwyżej jako relikt językowy we wspomnieniach dziadeczków lub babć, albo, w najlepszym razie, gdy nie wypadło z języka używanego na co dzień, stało się pojęciem tak wieloznacznym, że w sumie nic nie znaczącym, jak choćby słowo rewolucja.

Ja jednak dzisiaj nie o zawiłościach języka, bo od tego są panowie profesorzy Miodek i Bralczyk. Ja dzisiaj o kalesonach i wywiedzionej z tego pojęcia nazwie jaskini: Kalesonowa.

 

Nie wiem, czy młodzi ludzie wiedzą, co to kalesony. Sam w ich miejsce, choć bardzo rzadko, zakładam elastyczne getry. I ciepło i wygoda. Więc pewnie to słowo umiera lub już umarło.

Kiedyś kalesony to był prawie obowiązkowy element męskiej bielizny zimowej. Długie, bawełniane, białe gacie, z rozporkiem z przodu, które w wielkie mrozy wkładało się pomiędzy spodnie. a slipy czy spodenki. Żeby było ciepło. Ich białe nogawki często było widać nad skarpetkami, które także nie były takie elastyczne i prawie jednorazowe jak teraz.

Tak ja się cerowało skarpetki, tak też zszywało się kalesony, by jak najdłużej służyły.

 

Ich podstawową wadą był kolor. Biały. Niestety, mocz jest żółtawy. No i wszystko wiadomo. Po praniu stawały się coraz lichsze, bardziej żółte, a okolice rozporka to już całkiem wyglądały fatalnie. Powie młodzież: można było wyrzucić. No, można. Ale potem trzeba było kupić następne, a był okres, kiedy to naprawdę nie było proste.

 

Może z racji powszechnej (choć głównie męskiej, bo kobiety tylko prały kalesony we franiach) świadomości istnienia tego męskiego stroju, a może z racji jego rozmiarów, ściśle przylegających do łydek i ud, no i może trochę z racji jego biało żółtego koloru, jego nazwa jako pierwsza nasunęła się męskiemu odkrywcy przedziwnej konstrukcji skalnej w Podlesicach koło Zawiercia. 

 

Pewnie było tak, bo przekazy o tym milczą, że jak znalazł tę dziurę w ziemi pierwszy grotołaz i do niej wpełznął, a potem okazało się, że nie mógł z niej za nic w świecie wypełznąć z powrotem, najpierw się śmiał, potem był coraz mniej wesoły, wreszcie zafrasował się straszliwie. Bo nie wiedział co dalej. Jeśliby pełzł do przodu, mogłoby się okazać, że nie ma z tej dziury wyjścia i a nie ma miejsca na zrobieniu obrotu o 180 stopni, by wypełznąć z powrotem do wejścia. Bo w jaskini owej ruch mógł być tylko taki, jak w założonych na męskie nogi kalesonach porusza się, no, powiedzmy, mrówka. Albo pchła. Wyżej … nie podskoczysz. Cały czas na brzuchu. No, nie tylko. Na piersiach i udach, zdzierając czubki cholernie drogich wtedy butów turystycznych, górskich.

 

Na dodatek ta ciemność. Biało żółta. Bo to skała wapienna. To znaczy kolor był mało widoczny i został rozpoznany nieco później. Bo coś takiego jak lampa czołówka nie istniało. Tylko górnicy w kopaniach węglowych Śląska takie mieli, zasilane z wielkiego akumulatora przytroczonego do paska. Grotołazom zostawała licha latarka na baterie płaską 4,5 Volta.

 

Więc jak już nasz pierwszy eksplorator postanowił, że jednak się wycofa, bo nie wiadomo, co go tam dalej czeka i może już na zawsze zostanie w dziurze, do której żadne pogotowie ratunkowe nie dotrze, koledzy stojący na zewnątrz jako pierwsze zobaczyli buty i kalesony. I tak się zaczęli śmiać (jak to studenci), że postanowili jaskinię nazwać Kalesonowa.

Tak jak żona Kalesona. Bo tak się wtedy mówiło: Talarek, Talarkowa.

I nikt się z nazywaczy nie zastanowił, że kalesony są wyłącznie w liczbie mnogiej. A pojedyncza, ten kaleson, nie istnieje. No cóż, ale to byli studenci Politechniki. Więc można im wybaczyć.

 

I tak odkryłem przed Państwem samą jaskinię, o której więcej będzie poniżej, jak i perypetie z jej nazwaniem.

Ale jak już ją odkryto i nazwano, to wtedy w Gliwicach założono Akademicki Klub Grotołazów, do którego, nie razem, nie w tym samym czasie, zapisał się Belfegor, a potem Tomek i ja.

 

A jak już się zapisaliśmy, to zostaliśmy kursantami. Przed nami była nauka eksploracji jaskiń i nauka wspinania skałkowego. Bo w jaskiniach nie tylko porusza się na brzuchu w tak zwanych zaciskach, choć to ważna umiejętność, ale także wspina skałkowo i zjeżdża na linach.

No i przyszedł dzień, kiedy po porcji wiedzy teoretycznej pojechaliśmy w Skałki Zawierciańskie. W Podlesicach jest wielki kompleks wapiennych skał, zwany Górą Zborów, głównie służących wspinaniu, ale znajdowała się tam także nasza jaskinia. Kalesonowa właśnie.

 

Wyjeżdżaliśmy z Gliwic w „Skałki” w sobotę po zajęciach na Politechnice. Pociągiem do Zawiercia, a potem zapchanym do niemożliwości pekaesem do Kroczyc czy Podlesic.

Tak było naszym pierwszym razem.

Zaraz po przyjeździe instruktor powiedział: zaczynamy. Zrzuciliśmy szpeje w jednym miejscu i wio. Pierwszy był Tomek. Zawsze był odważniejszy i silniejszy. Przez chwilę widziałem jego pionierki, potem nastała cisza. Po jakimś czasie, trwało to kilkanaście minut,  usłyszałem wielki ryk śmiechu zza skał, gdzie przy „Rozporku” usadowili się cwaniacy, który już kiedyś te dziurę pokonali. Zatkali wylot jakimiś pniakami i biedny Tomek, jak już tam się pojawił, musiał te narzuty odwalić, by wyczołgać się na powierzchnię. Wyglądał jak młynarz albo kanalizator po wypełznięciu z suchego ścieku.

 

Potem przyszła kolej na mnie.

Wcześniej przypominałem sobie intensywnie, czy nie mam lęku ciasnych pomieszczeń, zwanego klaustrofobią. Bo jakby tak dopadło mnie coś w środku, jakaś duszność, poty, kołatanie serca, połączone z panicznym lękiem, że już z tej dziury nie wyjdę, nie byłoby ciekawie. Chyba jednak w przeszłości nic nigdy podobnego mnie nie spotkało.

Andrzej, masz lęk ciasnych pomieszczeń – zapytał Lech, nasz instruktor. Bo jak masz, to spadaj. Chyba nie mam – odpowiedziałem.

No to właź. I wlazłem.

Na początku było tak, jak pisałem. Dziura, na szczęście sucha, taka  w sam raz na szczupłego człowieka. A ja wtedy ważyłem 68 kilo. Niezbyt dużo, gdyby tak popatrzeć dzisiaj na mnie.

Zacząłem się czołgać. Moją latarkę z baterią 4,5 volta trzymałem w zębach. Miała takie druciane zawiesie, w sam raz na dolną szczękę. W kasku budowlanym, który skądś wcześniej zdobyłem, nie było jakiejś wypustki czy dziurki do zaczepienia, ale i tak byłem szczęśliwy, że go mam, bo co rusz uderzałem głową w górną część kamiennej rury, pełnej wypustek, obniżeń, szczelin, słabo związanych ze ścianą popękanych kawałków.

 

Po jakiś dziesięciu, piętnastu metrach doczołgałem się do zakrętu, za którym rura się trochę rozszerzała. Nie na tyle, by myśleć o zwrocie i ucieczce (zresztą nie było od czego uciekać), ale wystarczająco, by rozeprzeć się wygodnie i złapać głębszy oddech płucami. Bo wentylacja była dobra. Myślę, ze jakby zapalił ognisko przy wlocie, to dym można by zobaczyć w wylocie. Ciąg był dobry. Być może w ten sposób ktoś kiedyś ocenił, że jest przelot.

 

Po zakręcie i opuszczeniu tego kawałka jelita grubego, znowu zaczęło się jelito cienkie. Nawet bardziej cienkie, niż poprzedni jego kawałek. Wyglądało to tak, jakbym od strony odbytu chciał wejść do żołądka. Tak mi się wtedy skojarzyło, bo zapomniałem z tego wszystkiego, że jestem wewnątrz fasetowych kalesonów, a nie wewnątrz faceta.

 

Zapierałem się butami i popychałem całe ciało do przodu. Byle do przodu. Byle dalej. A raczej bliżej wyjścia. Skała mnie obłapiła, jak potem czasem żona udami. Ale wtedy daleko mi było do takich skojarzeń, bo i do żony było daleko. Nie w przestrzeni, ale w czwartym wymiarze. Ręce zdały się na niewiele. Pamiętam, ze musiałem przekręcić się z trudem na plecy i odpychać stopami i pośladkami. Było w tym wiele ze znanych facetom skojarzeń seksualnych, ale tylko wtedy, jak leżą w łóżku. Mnie wtedy ten stan nie kojarzył się z czymkolwiek miłym, a już z aktem seksualnym najmniej.

Pchałem całe ciało butami, szorowałem brzuchem o sufit, hełm zaczepiał daszkiem o występy skalne, ale przynajmniej nie pozwalał na zdjęcie mi skalpu.

Ludzkich artefaktów po drodze nie było wiele. Kawałek jakiejś tkaniny, wyrwanej z rękawa czy nogawki, zapałki, które pewnie wypadły z kieszeni, potem niedopalony pet (że też ktoś był tak naiwny, że pozował na Jamesa Deana, pewnie żałował pozy) i chyba nic więcej.

Gdy na chwile wypadła mi z zębów latarka i zgasła, zrozumiałem powiedzenie „być w czarnej dupie”. To była chwila, bo latarkę zaraz znalazłem, ale taka chwila, o której można by powiedzieć za poetą: „chwilo, nie trwaj”.

 

Ten drugi odcinek był najgorszy. Wypchałem z niego ciało i znowu znalazłem się w kawałku jelita grubego. Krótki odpoczynek, pozbieranie myśli i dalej do przodu. Znowu zakręt, chyba niezbyt ostry i trzecia prosta. Tam już było łatwiej. Czołgałem się na brzuchy, takim czołganiem żołnierskim, gdy pod ciałem mieszczą się ręce i na nich można się przesuwać.

 

Przypomniałem sobie, że zbliżam się do „rozporka” i pamięć ryczących starszych kolegów, gdy Tomek kończył swoją kalesoniadę, nasunęła mi oczywiste przypuszczenie, że i mnie szykują jakąś niespodziankę. Żeby nie było łatwiej, żeby dopełnić treningu.

I rzeczywiście. Jak doszedłem do miejsca, gdzie było szerzej, i gdzie cała ta rura zakręcała do góry, stwierdziłem, ze w wylot wsadzonych jest kilka pniaków i żeby wyjść, muszę każdego z nich wypychać do góry, by wypadł z dziury na płaskie poletko, na którym siedzieli koledzy, popijając coś rozgrzewającego, opowiadając sobie głupie dowcipy o grotołazach w czarnej dziurze  i rechoczących jak stado dzieciaków.

 

Po chwili dołączyłem do towarzystwa umorusany jak robotnik rolny po młócce.

Nazajutrz mieliśmy się uczyć zjazdów w dół.

To jest naprawdę fascynujące, kiedy stajesz 20, 30 metrów nad podłożem, przywiązujesz linę do jakiejś dziury w skale, owijasz ją wokół rąk, tak że przechodzi też przez plecy, stajesz na skraju przepaści i idziesz po skale w dół. Pionowo do skały. Fakt, to już wyższa szkoła jazdy skałkowej. My na początku zjeżdżaliśmy na dół jak pakunki. Ale z czasem byliśmy coraz lepsi.

 

Ale najpierw sen. Pod okapem skalnym, bo namiotów nie było.

 

Ps.W Górze Zborów jest także inna jaskinia, Głęboka, największa jaskinia tych rejonów Jury, ale nią zajmiemy się innym razem. Zresztą do niej każdy może wejść z przewodnikiem. A do Kalesonowej nie.

Tyle tylko, ze może tam  nie trafić, jak zapyta, gdzie jest Kalesonowa. Bo może ktoś zee wstydu, że nosił kalesony, albo przyszło młode pokolenie, które nie znało tego pojęcia i teraz jaskinia nazywa się jaskinią Berkową. Głupie, nie? A cala Kalesonowa ma długość tylko 58 metrów. Tylko!!!

 

 

 

Jak przejechałem Niżne Rysy na Żabim Koniu

 

Fotografie gór z Wikipediii Adama Opioły, portrety marka ze strony lojanci.pl i pośmiertne z mediów

 Poniżej będzie o najgłupszej wyprawie mojego życia. A może tylko najbardziej szalonej? Górskiej wyprawie.

W wakacje 1975, w lipcu, po skończeniu studiów, a przed obroną dyplomu, pojechałem z Tomkiem w Tatry, by się powspinać, sprawdzając tym samym tę naszą wspinaczkową wiedzę skałkową, nabytą w przeciągu dwu minionych lat. Zrobiliśmy kilka niezbyt trudnych dróg, dzisiaj pamiętam Zachód Grońskiego, Filar Grońskiego w Żabiej Turni Mięguszowieckiej, jakąś drogę na Niżnim Żabim Szczycie i jeszcze jedną, która wyleciał mi z pamięci, przyglądnąłem się Zamarłej Turni i na szczęście nie próbowałem, no i chodziłem z oczami w Górę, gdzie na Kazalnicy wisieli na linach najlepsi z najlepszych.

Drogi, które zrobiliśmy, były w sam raz na nasze możliwości techniczne, nie przekraczające chyba 4+ stopnia trudności. I tak siedzieliśmy z Tomkiem we Włosienicy na taborisku, zawierając nowe znajomości, oglądając przygody Małolata ze strażą graniczną   (WOP), która za brak dowodu (miał 15 lat) wciąż go zatrzymywała, wywoziła, a on wracał, czy zazdroszcząc mu dróg na Mnichu. Siedzieliśmy przed namiotem, trochę nie wiedząc co dalej począć, więc urządzaliśmy sobie wyścigi z plecakiem (10 kg), kto z Morskiego Oka wejdzie do Czarnego Stawu w czasie poniżej 10 minut (zawsze wygrywał Tomek, ale dzisiaj ja mam tylko rozwalone kolano, a on wymienione stawy biodrowe), a potem na przełęcz pod Chłopkiem.

I tak jednego dnia podszedł do nas Marek Zygmański zwany Belfegorem, który  był członkiem Gliwickiego Klubu Grotołazów, jak i my obaj.

 

Był to facet rok starszy, ale już doświadczony o wiele bardziej niż my. Mniej może we wspinaczce górskiej, bardziej w jaskiniach, ale jednak. Do tego facet dysponował niesłychaną kondycją fizyczną.

Problem z Markiem był jednak taki, że w środowisku taterników i grotołazów ciągnęła się za nim opinia, że jest pechowy i wszyscy raczej wybierali do wypraw kogoś innego, jeśli tylko mogli, nie Marka.

A dlaczego ta opinia za nim się ciągnęła? W grudniu 1973 roku Marek prowadził wyprawę studentów Politechniki Gliwickiej w Tatry Zachodnie, celem eksploracji jaskini. Najpierw miała to być chyba Ptasia Studnia, ale była zajęta i zdecydowali się na Bandzioch Kominiarski w dolinie Kościeliskiej w masywie Kominiarskiego Wierchu. A pech polegał na tym, że w czasie bardzo długiego podejścia do tej jaskini, w warunkach tak ekstremalnych, że trudnych do wyobrażenia (śnieg od piersi, wiatr i wczesna noc grudniowa) zmarło w odstępie godziny dwóch z pięciu członków wyprawy. Zmarli z wyczerpania (link do filmu poniżej).

Było śledztwo prokuratorskie, dużo się o sprawie mówiło. A wspinacze są przesądni. Więc dmuchali na zimne.

 

My z Tomkiem nie byliśmy przesądni. I jak Marek przyszedł do nas i dowiedział się, że aktualnie brak nam pomysłów na taternicką przyszłość, a lenistwo niedługo nas zabije, powiedział: to chodźmy jutro razem, coś się wymyśli. Może pójdziemy na Niżne Rysy, może na jakiegoś Żabiego Konia, albo coś tam innego się wymyśli.

Już to powinno być czerwonym światełkiem w naszych głowach, ale nie było.

 

Rano, skoro świt, czyli tak około piątej nad ranem, zerwaliśmy si z wyrek, zjedliśmy coś marnego, bo tak się wtedy jadało, i popędziliśmy za Markiem w górę.

Tomek znowu był najszybszy w podejściu między Morskim Okiem i Czarnym Stawem, i nawet pomyślałem, że ten Belfegor nie taki chojrak, jak mówią.

 

Ściana Niżnych Rysów, jak na nią patrzeć z Czarnego Stawu albo i od Morskiego Oka, robi wrażenie. Można powiedzieć, że imponuje swoim ogromem. Fakt, nie jest to góra trudna dla wspinaczy, za wyjątkiem Tomkowych Turni skala trudności lokuje się gdzieś w okolicy 4, może 5.

Jak już doszliśmy do Czarnego Stawu i skierowaliśmy się ścieżka w stronę Rysów, te 600 metrów ściany kazało nam stanąć, wpatrzeć się w nią i puścić wodze fantazji.

To fantastyczna góra, pomyślałem sobie. Dobrze byłoby na ni ą wleźć. Robi wrażenie, pomyślał Tomek. Ale chyba nie jest za trudna? Dałbym radę.

Co, podoba się wam? – odezwał się Marek.

Podoba. No to chodźmy. Najkrótszą możliwą drogą od ścieżki, na wprost przez piargi, doszliśmy do podstawy ściany. Marek prowadził. Wiedział, którędy iść? Nie wiem. Myśleliśmy, że wiedział. I poszliśmy. Teraz już nie pamiętam, zresztą nigdy nie omawialiśmy przebiegu trasy, ale chyba szliśmy Żlebem Orlowskiego. I fajnie się szło. Bez asekuracji, każdy gonił jak kozica, bo sił mieliśmy każdy za dwóch, a Marek chyba za trzech.

Każdy oczywiście myślał, ze jak będzie trudniej, to się będziemy asekurować, ale w potrójnej ocenie ciągle nie było trudno, a trudniej to już wcale.

 

Tak gdzieś w połowie ściany nagle zaczęło być trudniej. Okazało się, że przez długą, płaską jak nachylony pod kątem 45 stopni stół kuchenny ścianę, prowadzi wąziutka półka, lekko pod górę,  po której trzeba było skręcić w prawo i iść, iść, iśćććć coraz wolniej, coraz ostrożniej, bo zjazd z niej mógł być na 200 metrów przynajmniej w dół. A i sama półka też miała chyba z 200 metrów długości, chociaż może mniej, ale strach miał wielki oczy.

Asekuracja!!! Gdzie jest lina???

 

Była lina, ale nie była woli. My byliśmy odważni. I najpierw Tomek jak facet w cyrku idący po linie nad przepaścią, zaczął pokonywać to diabelstwo. I przeszedł. Potem przyszła kolej na mnie. Wszedłem ostrożnie, modląc się w duszy, by nie popatrzeć w dół i jakoś mi się to udawało przez większość długaśnej półki. Jak spojrzałem i zadrżałem, co to może mi się stać,  a mama czeka w domu, byłem już prawie po drugiej stronie. Tej lepszej stronie.

Marek jakoś przeszedł bez emocji, ale jak dotarł do nas, to wyglądał na niepewnego i jakby zgaszonego. Potem jeszcze prosto, bezpiecznie do góry i po  całej godzinie i dwudziestu minutach od wejścia w ścianę byliśmy na szczycie. To był chyba Południowy Szczyt Niżnych Rysów. Sam nie mogłem w to uwierzyć. Wszak na te normalne Rysy idzie się prawie trzy godziny. Chwila odpoczynku i pomaszerowaliśmy na Rysy. Dumnie patrzyliśmy na ceprów, oni zaś dziwili się, od jakiej my to strony idziemy. Ale liny na nas wisiały, wiec odpowiedź była oczywiste.

To co robimy? – zapytał Marek. Może Żabi Koń? Tam jest super! Ani Tomek, ani ja nie mieliśmy pojęcia, co to znaczy Żabi Koń. Ale mieliśmy niebawem się dowiedzieć.

 

Przytoczę opis za Wikipedią

O Żabim Koniu Władysław Cywiński pisze: nie imponuje ani wysokością ścian, ani też wysokością bezwzględną. Jest jednak wśród taterników bardzo popularny. Swoją zasłużoną popularność zawdzięcza kształtowi. Jego grań to typowy koń skalny (Koń skalny – bardzo wąski odcinek grani, który podczas przejścia często pokonywany jest okrakiem), w widoku z Rysów  jest ostra jak żyletka. To właśnie ta ostra grań powodowała, że w początkowym okresie taternictwa wydawał się nie do zdobycia. Jego grań przez wielu taterników jest uważana za najpiękniejszą w całych Tatrach.

 

Szczyt długo uchodził za zbyt trudny do zdobycia. Wszystkie drogi taternickie prowadzące na niego należą do trudnych. Mimo mało imponującej wysokości Żabi Koń od dawna należy do najpopularniejszych turni tatrzańskich wśród taterników, a jego północna ściana była przez pewien czas uznawana za najtrudniejszą w Tatrach[5]. Od południowej strony ma wysokość 120 metrów, od północnej 150 m[7].

 

Oczywiście, jak jest super, to idziemy. Zresztą po sprincie na Niżne Rysy nie mieliśmy co zrobić z czasem. No i poszliśmy. Szło si z górki, aż się doszło. Trochę nam zrzedły z Tomkiem miny, jak trzeba było pokonać Żabią Przełęcz Wyżnią. Ale udało się i wylądowaliśmy na KONIU. Dla mnie to była żyleta, o ścianie z jednej strony pochylonej pod jakimiś 60 stopniami, a drugiej ściany nie widziałem dokładnie, bo mogłem tylko tam zerkać, trzymając się kurczowo ostrza żylety i przesuwając się po niej w kierunku Żabiej Przełęczy.

I by się nam pewnie udało, gdyby nie pech. Tak, pech. Wreszcie się zjawił. Późno, ale się zjawił. Nie wierzyliśmy w niego, ale się zjawił. A tak wszystko szło dobrze do tej pory.

 

Jakby otworzyło się nad nami niebo. Kapać zaczęło, gdy byliśmy na Żabiej Przełęczy Wyżnej. Ale to się zdarza.  Ale jak kurczowo trzymałem się dłońmi ostrza żylety, zaczęło tak straszliwie lać, jakby się niebo nad nami rozwarło. Beczki wody. Jeden patrzył na drugiego, mimo lipca dłonie zaczęły nam grabieć, nogi więzły w mokrych spodniach, z butów lała się woda. To koniec, pomyślałem. Patrzyłem na Tomka i widziałem, że też ma nietęgą minę. Może też widział koniec. Jakoś doczołgaliśmy się do przełęczy, Markowi udało się do czegoś przyczepić linę i powoli, jak mumie sztywni, zaczęliśmy się ewakuować w dół.

Potem chyba na kolejnej linie zjechaliśmy do Kotła pod Rysami (chyba tak). Lin nie udało się odczepić, więc zostały (ktoś je potem zabrał, sprawdzaliśmy).

Zupełnie mokrzy, sztywni, głodni ruszyliśmy w drogę powrotną. Oczywiście przez Rysy.

Ja dziękowałem Bogu, ze się kolejny raz udało, Tomek chyba myślał podobnie.

Najgorzej było z Markiem.

Jakby uderzył w niego piorun. Szedł daleko za nami, powoli, zgarbiony, minę miał grobową.

Jak dowlekliśmy się do taboriska, niezbyt dobrze pamiętam. Ale to była jedna z gorszych dróg, jakie mi przyszło w życiu pokonywać.

 

Marka już nigdy więcej nie spotkałem. Wyjechałem ze Śląska. Wczoraj dowiedziałem się, że umarł 4 lata temu. Cześć jego pamięci. Niech spoczywa w pokoju. Był dzielnym facetem.

 

Nie wiem, czy pech w życiu go opuścił, ale chyba tak, bo potem był przewodnikiem tatrzańskim.

 

I tak mi się znowu zebrało na wspomnienia.